កាប៊ុល៖ ក្រោយផ្ទុះសង្គ្រាមរវាងអ៊ីរ៉ង់ និងអ៊ីស្រាអែល-អាម៉េរិក រដ្ឋាភិបាលក្រុងតេហេរ៉ង់បានហាមឃាត់ការនាំចេញផលិតផលស្បៀងអាហារ និងទំនិញកសិកម្ម រហូតបណ្ដាលឱ្យទីផ្សារអាហ្វហ្គានីស្ថានរងផលប៉ះពាល់ខ្លាំង ដោយពាណិជ្ជកម្មជាមួយប៉ាគីស្ថានក៏កំពុងត្រូវបានរាំងស្ទះក្នុងពេលដូចគ្នា។
អ្នកជំនាញសេដ្ឋកិច្ចបាននិយាយថា ប្រទេសអាហ្វហ្គានីស្ថានពឹងផ្អែកយ៉ាងខ្លាំងលើការនាំចូលពីអ៊ីរ៉ង់ ដើម្បីបំពេញតម្រូវការស្បៀងអាហារ និងផលិតផលកសិកម្ម។ ការរឹតត្បិតណាមួយអាចបង្កើនតម្លៃ និងបង្កើតភាពខ្វះខាតទំនិញសំខាន់ៗ ប្រសិនបើការហាមឃាត់នេះបន្តអូសបន្លាយនឹងកាន់តែបង្កើតសម្ពាធសេដ្ឋកិច្ចលើប្រជាពលរដ្ឋ ជាពិសេសគ្រួសារ ដែលមានប្រាក់ចំណូលទាប។
ថ្លែងប្រាប់អ្នកសារព័ត៌មាន ក្រុមអ្នកជំនាញបានផ្តល់អនុសាសន៍ថា ក្រុមតាលីបង់ត្រូវផ្តល់អាទិភាពលើការពង្រីកពាណិជ្ជកម្មជាមួយប្រទេសអាស៊ីកណ្តាល និងរក្សាផ្លូវពាណិជ្ជកម្មជាមួយប្រទេសផ្សេងទៀតឱ្យបើកចំហ ដើម្បីទប់ស្កាត់ការខ្វះខាត និងការប្រែប្រួលតម្លៃយ៉ាងខ្លាំងនៅក្នុងទីផ្សារ។
លោក គុតប៊ូឌីន យ៉ាគូប៊ី (Qutbuddin Yaqubi) អ្នកជំនាញសេដ្ឋកិច្ចបានចាត់ទុកថា ការបញ្ឈប់ការនាំចេញរបស់អ៊ីរ៉ង់ គឺជារឿងគួរឱ្យព្រួយបារម្ភសម្រាប់អាហ្វហ្គានីស្ថាន។ ប្រសិនបើអនុវត្តនឹងនាំឲ្យទីផ្សាររបស់ប្រទេសអាហ្វហ្គានីស្ថានប្រឈមមុខនឹងកង្វះទំនិញ និងការកើនតម្លៃ នឹងបង្កឱ្យមានភាពក្រីក្រកាន់តែច្រើន។ ការពឹងផ្អែកលើការនាំចូល និងផលិតកម្មក្នុងស្រុកមិនទាន់គ្រប់គ្រាន់ អាចបង្កើនសម្ពាធសេដ្ឋកិច្ច និងប៉ះពាល់ដល់ជីវភាពគ្រួសាររបស់ប្រជាជន។
ចំណែកអ្នកជំនាញសេដ្ឋកិច្ចម្នាក់ទៀត បានបញ្ជាក់ថា ការរាំងខ្ទប់ការនាំចេញ និងការរាំងស្ទះពាណិជ្ជកម្មជាមួយប្រទេសប៉ាគីស្ថាន គឺជាសញ្ញាផ្អែកដល់សេដ្ឋកិច្ច។ នៅក្នុងប្រព័ន្ធសេដ្ឋកិច្ច ដែលមានប្រាក់ចំណូលថេរ និងអត្រាអត់ការងារធ្វើច្រើន ការរាំងស្ទះក៏អាចបង្កើនតម្លៃទំនិញក្នុងស្រុកផងដែរ។
លោកបានព្រមានថា ប្រសិនបើសង្គ្រាមនៅតែបន្ត អតិផរណានឹងកើតឡើងជាក់ជាមិនខាន ជាពិសេសនៅក្នុងវិស័យស្បៀងអាហារ និងប្រេងឥន្ធនៈ ដែលជាចំណែកធំបំផុតនៃការប្រើប្រាស់ក្នុងជីវភាពប្រចាំថ្ងៃនៅអាហ្វហ្គានីស្ថាន។
លោកពន្យល់ថា យើងជាប្រទេសនាំចូលស្បៀងអាហារ ឱសថ និងទំនិញសំខាន់ៗតាមរយៈផ្លូវទឹក និងផ្លូវគោក។ នៅពេលបិទផ្លូវទាំងនេះក្នុងពេលដំណាលគ្នា ថ្លៃដើមនៃការនាំចូលកើនឡើង រីឯការផ្គត់ផ្គង់ទំនិញថយចុះ ចំណែកជញ្ជីងពាណិជ្ជកម្ម ដែលមានឱនភាពស្រាប់ក៏ស្ថិតនៅក្រោមសម្ពាធកាន់តែខ្លាំង។ ដូច្នេះ មានន័យថា លំហូរចេញនៃរូបិយប័ណ្ណកើនឡើង ហើយការគ្រប់គ្រងទីផ្សារក្នុងស្រុកកាន់តែពិបាក។
លោក គុតប៊ូឌីន យ៉ាគូប៊ី បានពន្យល់ទៀតថា ការកាត់បន្ថយផលប៉ះពាល់នៃការសម្រេចចិត្តថ្មីរបស់រដ្ឋាភិបាលទីក្រុងតេអេរ៉ង់ គឺអាស្រ័យលើការរក្សាពាណិជ្ជកម្មឱ្យសកម្មជាមួយប្រទេសជិតខាង ជាពិសេសក្នុងចំណោមប្រទេសនៅក្នុងតំបន់អាស៊ីកណ្តាល។
លោកបន្តថា អាហ្វហ្កានីស្ថានត្រូវតែពង្រីកពាណិជ្ជកម្មជាមួយបណ្ដាប្រទេសអាស៊ីកណ្ដាល បើកច្រកព្រំដែនបន្ថែម ឬបង្កើតកិច្ចព្រមព្រៀងបណ្ដោះអាសន្នជាមួយប្រទេសជិតខាង ដើម្បីទប់ស្កាត់ការរង្គោះរង្គើទីផ្សារ។ ប៉ុន្តែប្រសិនបើសង្គ្រាមនៅតែអូសបន្លាយ ហើយមិនបើកច្រកព្រំដែនបន្ថែមទេ យើងនឹងប្រឈមមុខនឹងការជាប់គាំងទីផ្សារ សកម្មភាពពាណិជ្ជកម្មនឹងធ្លាក់ចុះ ហើយសម្ពាធលើតម្លៃរូបិយប័ណ្ណនឹងកើនឡើង។
ក្នុងកាលៈទេសៈបែបនេះ ការគ្រប់គ្រងដ៏ឆ្លាតវៃផ្នែកការទូតសេដ្ឋកិច្ច និងការធានាទំនិញសំខាន់ៗ អាចក្លាយជាកត្តាកំណត់ថាតើសង្គ្រាមនេះក្លាយជាវិបត្តិរយៈពេលខ្លី ឬប្រែក្លាយទៅជាបញ្ហាប្រឈមដ៏រ៉ាំរ៉ស និងអូសបន្លាយច្រើនខែសម្រាប់សេដ្ឋកិច្ចអាហ្វហ្គានីស្ថាន។
អ្នកជំនាញផ្នែកសេដ្ឋកិច្ចបាននិយាយទៀតថា ការសម្រេចចិត្តឈប់នាំចេញផលិតផលស្បៀងអាហារ និងទំនិញកសិកម្មរបស់អ៊ីរ៉ង់អាចជះឥទ្ធិពលអវិជ្ជមានដល់ទីផ្សារអាហ្វហ្គានីស្ថាន ព្រោះអាហ្វហ្គានីស្ថាននាំចូលទំនិញសំខាន់ពីអ៊ីរ៉ង់ ហើយការរឹតត្បិតណាមួយនឹងបណ្តាលឱ្យមានការខ្វះខាតទំនិញ និងការកើនឡើងតម្លៃ។
លោកបញ្ជាក់ថា ស្របពេលការធ្វើពាណិជ្ជកម្មរបស់ប្រទេសអាហ្វហ្គានីស្ថានជាមួយប្រទេសប៉ាគីស្ថានក៏កំពុងជួបបញ្ហាប្រឈម ការរឹតត្បិតរបស់អ៊ីរ៉ង់ បានដាក់សម្ពាធបន្ថែមលើទីផ្សារក្នុងស្រុក និងធ្វើឱ្យប្រជាជនអាហ្វហ្គានីស្ថានកាន់តែពិបាក ទទួលបានទំនិញចាំបាច់សម្រាប់ជិវតប្រចាំថ្ងៃ៕
