អង់ការ៉ា៖ ការបិទច្រកសមុទ្រហ័រមុស (Hormuz) មិនឱ្យវានាឆ្លងកាត់ក្នុងអំឡុងសង្គ្រាមអ៊ីរ៉ង់ កំពុងធ្វើឱ្យការផ្គត់ផ្គង់ជីលើពិភពលោកធ្លាក់ចុះ ហើយជំរុញឱ្យតម្លៃអ៊ុយរ៉េកើនឡើង៥៦ភាគរយ ក្នុងមួយខែ និងដាក់សម្ពាធដោយផ្ទាល់លើតម្លៃម្ហូបអាហារ ខណៈពេលតម្លៃធាតុចូលកសិកម្មកាន់តែឡើងខ្ពស់ បង្ខំឱ្យកសិករចំណាយកាន់តែច្រើន ឬកាត់បន្ថយការប្រើប្រាស់ជីសម្រាប់ដំំណាំរបស់ខ្លួន។
តម្លៃជីអ៊ុយរ៉េបានឡើងពី៤៨២ដុល្លារ ក្នុងមួយតោន កាលពីថ្ងៃទី២៧ ខែកុម្ភៈ ដល់៧៥០ដុល្លារ នៅចុងខែមីនា ខណៈពេលការដឹកជញ្ជូនឆ្លងកាត់ច្រកសមុទ្រហ័រមុស ដែលជាសរសៃឈាមយ៉ាងសំខាន់សម្រាប់ពាណិជ្ជកម្មជី ត្រូវបានផ្អាកទាំងស្រុង។
ប្រហែលមួយភាគបីនៃពាណិជ្ជកម្មជីដឹកតាមសមុទ្រ និងជិតពាក់កណ្តាលនៃការនាំចេញជីអ៊ុយរ៉េ ពឹងផ្អែកលើផ្លូវទឹកនេះ ត្រូវប្រែប្រួលភ្លាមនៅក្នុងតម្លៃ និងដំណើរការផ្គត់ផ្គង់។ តួនាទីស្នូលរបស់ឈូងសមុទ្រក្នុងការផ្គត់ផ្គង់ជី បានរងផលប៉ះពាល់គឺភ្លាមៗ និងកាន់តែរីករាលដាល។
បើយោងតាមទិន្នន័យ បានឱ្យដឹងថា ឧបសគ្គនៃការដឹកជញ្ជូនជីតាមច្រកហ័រមុស ត្រូវបានគេប៉ាន់ប្រមាណថា បានកាត់បន្ថយខ្សែសង្វាក់ផ្គត់ផ្គង់ជីលើសកលលោកចំនួន៣៣ភាគរយ។ ការនាំចេញប្រចាំឆ្នាំមានបិរមាណចំនួន២២លានតោន នៃជីអ៊ុយរ៉េពីតំបន់មជ្ឈឹមបូព៌ា ត្រូវផ្អាកទាំងស្រុង ខណៈពេលប្រហែល ៤៦ភាគរយនៃការផ្គត់ផ្គង់ជីលើសកលលោក អាស្រ័យលើអ្នកផលិតនៅតំបន់ឈូងសមុទ្រ។
ជាមួយនឹងប្រហែល២០ភាគរយ នៃពាណិជ្ជកម្មជីឆ្លងកាត់ច្រកសមុទ្រ ការរាំងស្ទះកំពុងរំខានដល់ចំណែកដ៏ធំនៃលំហូរជាសកល ខណៈពេលមានការដំឡើងថ្លៃដើមដឹកជញ្ជូន និងពេលវេលាដឹកជញ្ជូនផងដែរ។
វិបត្តិនៃការផ្គត់ផ្គង់កំពុងប៉ះពាល់ទាំងការដឹកជញ្ជូន និងការផលិត។ ការផលិតជីពឹងផ្អែកយ៉ាងខ្លាំងលើឧស្ម័នធម្មជាតិ ដែលមានរហូតដល់៩០ភាគរយ នៃថ្លៃដើមផលិតកម្ម។ នៅពេលដំណើរការផ្គត់ផ្គង់ឧស្ម័នត្រូវបានរំខាន រោងចក្រនៅទូទាំងតំបន់សំខាន់ៗត្រូវបង្ខំឱ្យបិទទ្វារឈប់ផលិតជី។
ក្រុមហ៊ុននៅប្រទេសកាតា បានផ្អាកដំណើរការផលិតឧស្ម័ន និងបានបញ្ឈប់ប្រតិបត្តិការនៅរោងចក្រផលិតជីអ៊ុយរ៉េ ដែលផ្គត់ផ្គង់១៤ភាគរយនៃតម្រូវការពិភពលោក។ ការរំខានបានរីករាលដាលយ៉ាងឆាប់រហ័ស ដែលបង្ខំឱ្យរោងចក្រជីនៅក្នុងប្រទេសឥណ្ឌា និងបង់ក្លាដែសបញ្ឈប់ការផលិតរបស់ខ្លួនផងដែរ។
ការកើនឡើងនៃតម្លៃជីកំពុងបញ្ចូលទៅក្នុងថ្លៃដើមកសិកម្មរួចហើយ។ តម្លៃជី ដែលផលិតពីអាសូតអាចកើនឡើងទ្វេដង ប្រសិនបើការរំខាននៅតែបន្ត ខណៈពេលតម្លៃផូស្វាតអាចកើនឡើងជាង៥០ភាគរយ។
កសិកម្មទំនើបពឹងផ្អែកយ៉ាងខ្លាំងលើជី ដើម្បីរក្សាទិន្នផលដំណាំ។ ទិន្នផលដំណាំក្នុងមួយហិកតាបានកើនឡើងទ្វេដង ចាប់តាំងពីដើមសតវត្សរ៍ទី២០ ដោយមានប្រជាជន៤៨ភាគរយ នៃចំនួនប្រជាជននៅលើពិភពលោកអាស្រ័យលើផលិតកម្មនេះ។
ដោយសារការផ្គត់ផ្គង់នៅមានកម្រិត ការកាត់បន្ថយការប្រើប្រាស់ជីអាចបង្កផលប៉ះពាល់យ៉ាងឆាប់រហ័សទៅលើទិន្នផលផលដំណាំ និងបង្កើនសម្ពាធតម្លៃស្បៀងអាហារក្នុងរយៈពេលវែង។ វិបត្តិនេះត្រួតស៊ីគ្នាជាមួយនឹងរដូវដាំដុះនានិទាឃរដូវរបស់តំបន់អឌ្ឍគោលខាងជើង នៅពេលតម្រូវការជីកើនឡើងខ្ពស់ និងធ្វើឱ្យទិន្នដំណាំធ្លាក់ចុះ។
នៅសហរដ្ឋអាមេរិក ស្តុកជីបានធ្លាក់ចុះដល់២៥ភាគចុះ ក្រោមមធ្យមភាគតាមរដូវកាល ដែលបង្ខំឱ្យកសិករបង្កើនថ្លៃដើមខ្ពស់ ឬកាត់បន្ថយការប្រើប្រាស់ជី។ ជម្រើសទាំងពីរចង្អុលបង្ហាញពីទិន្នផលទាប ឬតម្លៃម្ហូបអាហារឡើងខ្ពស់។ ដំណាំស្បៀងអាហារសំខាន់ៗ ដូចជាស្រូវសាលី អង្ករ ពោត និងសណ្តែកសៀង ត្រូវរងផលប៉ះពាល់ខ្លាំងជាងគេ។
ប្រទេសដែលពឹងផ្អែកលើការនាំចូលជីពីប្រទេសឈូងសមុទ្រ កំពុងប្រឈមមុខនឹងហានិភ័យភ្លាមៗ។ ប្រទេសឥណ្ឌាមានប្រភពជីជាង៤០ភាគរយពីតំបន់នេះ ខណៈពេលប្រទេសប្រេស៊ីលមានទំនួលខុសត្រូវចំពោះ៦០ភាគរយ នៃការផ្គត់ផ្គង់សណ្តែកពិភពលោក ត្រូវការជីច្រើនបំផុតដឹកតាមច្រកសមុទ្រ ហ័រមុស សម្រាប់ពាក់កណ្តាលនៃការនាំចូលជីរបស់ខ្លួន។
ការផ្គត់ផ្គង់ជីកំពុងរឹតបន្តឹងបន្ថែមទៀត ខណៈពេលអ្នកផលិតធំៗបានផ្លាស់ប្តូរដើម្បីការពារទីផ្សារក្នុងស្រុក។ ប្រទេសរុស្ស៊ី បានផ្អាកការនាំចេញអាម៉ូញ៉ូមនីត្រាត រហូតដល់ថ្ងៃទី២១ ខែមេសា ឆ្នាំ២០២៦នេះ ព្រមបានបង្ហាញសញ្ញានៃការរឹតបន្តឹងកាន់តែខ្លាំង។ ចំណែកប្រទេសចិន ដែលមានចំណែកចំនួន២៨ភាគរយ នៃការផ្គត់ផ្គង់លើពិភពលោក បានបញ្ឈប់ការនាំចេញជីមួយចំនួននៅពាក់កណ្តាលខែមីនា ដើម្បីធានាបាននូវតម្រូវការនៅក្នុងប្រទេសចិន៕
